Zorunlu Din Dersi ile ilgili AIHM ile Danıştay'ın kararları

Tarih: 09.10.2007

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’den zorunlu din dersi kararı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Alevi kökenli Hasan Zengin ve kızı Eylem Zengin’in zorunlu din dersi uygulamasına karşı açtıkları davada, Türkiye’nin eğitim hakkını ihlal ettiğine karar verdi. Mahkeme gerekçeli kararının bir çok bölümünde, Türkiye’de uygulanan din dersine yönelik eleştirilerde bulundu.

Türkiye’nin bu alanda çeşitli düzenlemelere gitmesini gerektirecek ve emsal oluşturma özelliğine sahip dava 2004’te açıldı. Alevi kökenli davacılar, zorunlu din ve ahlak kültürü derslerinin sadece Sünni geleneklere dayalı perspektiften verilmesinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin inanç özgürlüğü ve eğitim haklarıyla ilgili maddelerine aykırı olduğu tezini işlediler. Zorunlu din dersi uygulamasının Türkiye’nin laik yapısıyla bağdaşmadığı da davacıların öne çıkan vurguları arasında yer alıyordu.

Türkiye’de Hristiyan ve Yahudi kökenli öğrencilere yönelik olarak uygulanan “beyanat yoluyla din dersinden muaf olma” yaklaşımını da eleştiren AİHM, bunun AİHS’nin din ve inanç özgürlüğünü garanti altına alan 9. maddesi açısından sorun yaratabileceğine dikkat çekti. Demokratik bir toplumda sadece çoğulcu bir eğitimin öğrencilere din, vicdan ve düşünce özgürlüğü çerçevesinde dini olgu hakkında eleştirel bir yön kazandırabileceğine vurgu yapan AİHM, Türkiye’deki “din kültürü ve ahlak” dersinin tarafsızlık, çoğulculuk, dini ve felsefi inançlara saygı kriterlerini karşılamadığının altını çizdi. Eğitim ve öğretim konusunda ailelerin öncelikli sorumluluğa sahip olduğunun altının çizildiği kararda “Ebeveynler, devletten kendi dini ve felsefi inanışlarına saygı göstermesini isteyebilir” denildi.

Türkiye’deki din eğitiminin yapısını ve din dersinin uygulanış biçimini eleştiren kararda, “Eğer farklı dini kültürlerin öğretildiği bir ders ise, sadece Müslüman öğrenciler için mecburi kılınması gereksiz. Buna karşılık eğer ders sadece İslam dinini öğretmeye yönelikse, spesifik bir din için öngörülmüş bir derstir ve zorunlu olmamalıdır” denildi.

Mahkeme, oybirliğiyle aldığı kararda, yukarıdaki tespitler ışığında Türkiye’nin AİHS’nin eğitim hakkını düzenleyen 1. Protokol’ün 2. maddesini ihlal ettiğini belirledi. Mahkeme, din ve vicdan özgürlüğünü garanti altına alan 9. maddenin ihlaliyle ilgili şikayeti ise değerlendirmeye almaya gerek görmedi. Ankara, davacı aileye 3 bin 726 Euro mahkeme masrafı ödeyecek. Türk hükümetinin, karara 3 ay içinde itiraz hakkı bulunuyor ancak AİHM’nin temyiz organı olarak görev yapan 17 yargıçlı Büyük Dairesi’nin bu kararı değiştirme olasılığı oldukça az.

Karar metninin tümünü okuman icin lütfen tıkla.

Tarih: 04.03.2008

Danıştay'ın zorunlu din dersi ile ilgili kararı

Danıştay 8. Dairesi, iki velinin, çocuklarının, zorunlu olan din dersinden muaf olması amacıyla açtığı davaları karara bağladı, "ilk ve ortaöğretim kurumlarında verilen Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinin bu içeriğiyle zorunlu tutulmasını hukuka aykırı" buldu.

Gerekçede, Anayasa’nın “Din ve vicdan hürriyeti” başlıklı 24. maddesi, 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 12. maddesi anımsatıldı, davacının, zorunlu din dersinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 9. maddesi ile Ek 1 No’lu Protokol’ün 2. maddesine aykırı olduğunu ileri sürdüğü belirtilerek, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) Türkiye açısından bağlayıcı olduğu kaydedildi.

AİHS’nin "Eğitim hakkı" başlıklı maddesinde, "Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet, eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın bu eğitim ve öğretimi kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama haklarına saygı gösterir" düzenlemesine yer verildiği kaydedildi.